Kiến thức khởi nghiệp

Một số tài liệu khi nhà đầu tư (nước ngoài) góp vốn/ giữa các cổ đông Startup hợp tác với nhau

Bọn mình (tức là một nhóm nhỏ tự phát - chuyên nghiên cứu và đề xuất chính sách về startup) thường nhận được một số câu hỏi kiểu ‘nếu bọn tôi chuẩn bị nhận được tiền từ nhà đầu tư chiến lược thì phải làm gì?’ hoặc ‘giữa các thành viên startup với nhau hoặc với nhà đầu tư nước ngoài phải có cái tài liệu gì đó để ràng buộc chứ’?.

Theo hiểu biết của mình thì thường sẽ có ba tài liệu chính sau đây:

  • Hợp đồng mua cổ phần (Share Subscription Agreement - SSA): Thỏa thuận giữa (i) bên bán là công ty startup (chứ không phải là cổ đông nhé) với (ii) bên mua là nhà đầu tư (nước ngoài hoặc trong nước).
  • Thỏa thuận cổ đông (Shareholders’ Agreement - TTCĐ): Một thỏa thuận giữa các chủ sở hữu của doanh nghiệp; tức là cổ đông (đối với công ty cổ phần) hoặc thành viên (đối với công ty trách nhiệm hữu hạn/hợp danh) liên quan đến việc họ sẽ cùng vận hành công ty chung như thế nào.
  • Điều lệ (Articles of Association hoặc Charter): Tài liệu đóng vai trò như một bộ luật của công ty - nó vạch ra cách thức mà một doanh nghiệp được tổ chức và vận hành.

 

Bây giờ chúng ta sẽ lướt nhanh qua từng cái.

1. SSA:

Đây là tài liệu chính thức và được ký đầu tiên. Lưu ý chữ ‘subscription’ ở đây – nó có nghĩa là công ty phát hành thêm cổ phần và bán số cổ phần đó cho nhà đầu tư. Hệ quả là vốn điều lệ của công ty tăng lên do nhận tiền mua số cổ phần đó từ nhà đầu tư. Subscription do vậy khác với [share] transfer (chuyển nhượng cổ phần) ở chỗ share transfer liên quan đến việc nhà đầu tư mua cổ phần của cổ đông hiện hữu --> vốn điều lệ của công ty (paid up equity) không tăng.

2. TTCĐ:

Gọi thế nào (hợp đồng góp vốn, hợp tác kinh doanh, liên doanh, etc.) và với ai (khoai Tây, khoai Lang) thì bản chất nó vẫn là các thỏa thuận giữa cổ đông với nhau. Đưa gì vào TTCĐ, kể cả việc không cặp bồ với nhau trong lúc cùng kiếm tiền, là chuyện của các bạn. Đây không phải là tài liệu bắt buộc nhưng các bên luôn được khuyến khích ký kết vì không phải nội dung nào cũng có thể đưa vào Điều lệ hoặc SSA.

Nói vậy, thường thì TTCĐ có một số điều khoản cơ bản sau: (i) thỏa thuận bổ nhiệm người của nhau vào cơ quan quản lý của công ty; (ii) phân bổ lợi nhuận; (iii) điều kiện, thủ tục và định giá khi chuyển nhượng vốn/thoái vốn; (iv) bế tắc (deadlock) phát sinh và cách xử lý bế tắc trong quá trình vận hành công ty; (v) điều khoản bảo vệ cổ đông thiểu số (reserved matters - tức là đưa một nhóm các vấn đề quan trọng mà cổ đông thiểu số cũng có thể phủ quyết (veto)); (vi) thỏa thuận không cạnh tranh lẫn nhau, etc. Hiệu lực của TTCĐ từ thời điểm nào là do các bên thỏa thuận.

3. Điều lệ:

Khác với TTCĐ vốn là một thỏa thuận thương mại thuần túy, điều lệ là tài liệu luật định nhằm điều chỉnh cách thức mà công ty vận hành (ví dụ túc số (quorum) để họp hoặc tỷ lệ biểu quyết (voting ratio) để đại hội đồng cổ đông thông qua một quyết định là bao nhiêu). Công ty chịu ràng buộc của điều lệ, chứ không phải là TTCĐ. Về mặt thi hành (enforceability) thì do điều lệ là tài liệu có tính chất ràng buộc doanh nghiệp, việc vi phạm nó có thể khiến một giao dịch bị tuyên là vô hiệu (null and void). Ngược lại, việc vi phạm thỏa thuận cổ đông thường chỉ dừng lại ở yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại của bên bị thiệt hại (claim for loss/damage) hoặc, trong một chừng mực rất hãn hữu, là buộc thực hiện hợp đồng (specific performance).

 

Thế tại sao vẫn cần TTCĐ nếu hiệu lực của nó yếu xìu như thế? Là vì có nhiều nội dung riêng tư mà các bên không muốn công bố công khai (ví dụ như thỏa thuận không cạnh tranh, thỏa thuận bổ nhiệm người hoặc .. cặp bồ mà nếu đưa vào điều lệ thì cả Việt Nam ai cũng xem được).

Tóm lại, SSA tập trung vào một giao dịch mua cổ phần cụ thể và sẽ kết thúc khi giao dịch mua cổ phần đó hoàn tất (closing). Trong khi đó điều lệ sẽ đi mãi cùng doanh nghiệp cho đến khi giải thể/bị tuyên phá sản - còn TTCĐ thì cho đến khi cổ đông ký kết 'đôi ngả chia ly'.

Trên đây chỉ là những tóm tắt hết sức sơ lược với từng loại tài liệu chính khi hợp tác (không đề cập đến các thỏa thuận khi bắt đầu đàm phán như term-sheet hoặc thỏa thuận bảo mật, etc. cho từng round khác nhau). Ngoài ra, tùy vào từng giao dịch mà có thể phát sinh thêm nhiều tài liệu khác (hợp đồng chuyển giao công nghệ, hợp đồng quản lý, hợp đồng li-xăng). Tuy nhiên trong khuôn khổ bài viết này, mình xin phép không đi quá sâu sẽ khiến loãng chủ đề ra.

Theo Hoàng Đức.